Discovering our World

Travel and lifestyle blog by Ashley Liddle

Discovering our World

Mardi Gras

Czy świętujecie „Fat Tuesday” (Tłusty Wtorek)?  Jeśli mieszkacie w Nowym Orleanie,  Luizjanie lub w innym miejscu na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, to napewno to robicie. Co to jest Mardi Gras? Chociaż jest powszechnie określany jako cały sezon karnawału, to w rzeczywistości jest to tylko jeden dzień.  „Mardi Gras” jest francuską  nazwą  i znaczy tyle co “Tłusty Wtorek”, ostatni dzień i noc gdy możemy jeść bogate, tłuste potrawy przed rozpoczęciem  postu ścisłego w okresie zwanym Wielkim Postem, poprzedzającym Niedzielę Wielkanocną, to ostatni dzień sezonu o nazwie karnawał. Sezon karnawałowy charakteryzuje się zabawą, ucztą i tańcem, Mardi Gras jest zwieńczeniem uroczystości i przedstawia parady, maskarady i niestety, często pijaństwo i bezwstydną rozpustę. Karnawał jest zazwyczaj obchodzony w katolickich krajach południowej Europy i Ameryce Łacińskiej. Mardi Gras czyli Tłusty Wtorek, odnosi się do wydarzeń związanych z obchodami końca karnawału, który rozpoczyna się w dniu, lub zaraz po chrześcijańskich obchodach Objawienia Pańskiego (Dzień Trzech Króli) i kończy się w dniu poprzedzającym środę popielcową.

Podobnie popularna jest tradycja związana z obchodami zapustów przed postem i religijnymi obowiązkami związanymi z sezonem pokutnym Wielkiego Postu. W krajach takich jak Wielka Brytania, Mardi Gras jest również znany jako „Shrove Tuesday”. Nazwa wywodzi się od słowa shrive, co oznacza “udzielanie sakramentu spowiedzi, zwalnianie”.

Niektórzy uważają że obchody  Mardi Gras mogą być powiązane ze starożytnymi rzymskimi pogańskimi świętami wiosny i płodności, takimi jak Saturnalia, których początki sięgają 133-31 lat pne. Były to uroczystości  na cześć boga rolnictwa, Saturna. Obchodzono to świeto połowie grudnia, przed zasiewem ozimin. To był tygodniowy festiwal, gdy nie pracowano, a jak twierdzą badacze „ Szkoły i sądy zamknięto, a normalne wzorce społeczne zostały zawieszone”. W kalendarzu juliańskim, używanym przez Rzymian w tym czasie, zimowe przesilenie wypadało 25 grudnia, dlatego święto stopniowo zaczęto wiązać z Bożym Narodzeniem. Sam okres Karnawału  jest częściej kojarzony z tradycją chrześcijańską. W Ewangelii Mateusza biblijni Mędrcy (zwani również  “Trzej Królowie”) przybyli do nowonarodzonego Jezusa i przynieśli dary zawierające złoto, kadzidło i mirrę. Dwunastego dnia po Bożym Narodzeniu chrześcijanie obchodzą święto Objawienia Pańskiego. W tym dniu rozpoczyna się uroczystość karnawału, która trwa aż do dnia poprzedzającego środę popielcową. Kulminacja tej celebracji pokryła się z początkiem Wielkiego Postu. Pierwsi chrześcijanie wierzyli, że w okresie Wielkiego Postu (czterdzieści dni między Środą Popielcową a Wielkanocą, nie licząc niedziel), chrześcijanie powinni pozbawić się wszystkiego (zwłaszcza pokarmów), które przyniosły radość, aby mogli lepiej zrozumieć próby, przed którymi stanął Jezus przed jego śmiercią w Wielki Piątek. Tak więc, we wtorek przed Wielkim Postem i ostatnim dniem Objawienia Pańskiego, chrześcijanie obchodzili święto w którym bawili sie i jedli swoje ulubione potrawy, aby w nadchodzących tygodniach pościć. Te święta, które najpierw były przeznaczone tylko dla chrześcijan, zostały poszerzone, aby chrześcijanie mogli świętować wraz z sąsiadami i przyjaciółmi innych wyznań. Powoli, święta takie jak Shrove Tuesday stały się publicznymi uroczystościami i zaadaptowały wiele z tradycji innych wierzeń. W dawnych czasach parady odbywały się w Nowy Rok.

Sezon festiwalowy różni się w zależności od miejsca obchodów, ponieważ w niektórych miejscach np. w Nowym Orleanie, w Luizjanie, nazwa Mardi Gras obejmuje okres od Dwunastej Nocy (ostatniej nocy Bożego Narodzenia, rozpoczynającej Objawienie Pańskie) do Środy Popielcowej.  Inni traktują ostatni trzydniowy okres przed Środą Popielcową jako Mardi Gras. W Mobile, Alabama, wydarzenia towarzyskie związane z Mardi Gras rozpoczynają się w listopadzie, i trwaja przez Świeto Dziękczynienia a następnie sylwestra, i następnie parady i bale w styczniu i lutym, świętując do północy przed Środą Popielcową. Inne miasta znane z obchodów Mardi Gras to Rio de Janeiro;  Barranquilla, Kolumbia; George Town, Kajmany;  Port w Hiszpanii, Trynidad i Tobago;  Quebec, Kanada i Mazatlan czy Sinaloa w Meksyku. Karnawał jest hucznie celebrowany w krajach anglikańskich i katolickich w Europie. W Wielkiej Brytanii i Irlandii tydzień przed środą popielcową nazywa się “ostatki”, a kończy się w Shrove Tuesday. Ma również swoje popularne, świąteczne aspekty. Naleśniki to tradycyjne potrawy, naleśniki i podobne smażone pieczywo lub ciastka z cukrem, tłuszczem i jajkami są tradycyjnie spożywane w tym czasie w wielu częściach Ameryki Łacińskiej i na Karaibach. 

W Polsce na zakończenie Karnawału obchodzimy nie Tłusty Wtorek a „Tłusty Czwartek” jest to ostatni czwartek przed Środą Popielcową i tradycją jest jedzienie w tym dniu pączków, dlatego wszyscy na całym świecie nazywają też ten dzień „pączki day” Ważne jest aby pączek był w środku wypełniony jakąś słodką masą, gdyż według tradycji kto zje „pusty” pączek ten będzie miał puste życie przez cały następny rok.

A jak to święto jest obchodzone w innych krajach?

W belgijskim mieście Binche festiwal Mardi Gras jest jednym z najważniejszych dni w roku i szczytem karnawału w Binche. Około 1000 osób tańczy w pochodach w całym mieście od rana do zmierzchu, a orkiestry grają tradycyjne piosenki karnawałowe. W 2003 roku “Karnawał w Binche” został ogłoszony jednym z arcydzieł niematerialnego dziedzictwa ludzkości przez UNESCO. Inną godną uwagi uroczystością w Belgii jest Aalst Carnaval. Mardi Gras jest uważany za dzień “Voet Janet” lub “Dirty Sissy”. Tradycyjnie w Aalst, mężczyźni ubierają się w suknie swoich żon lub matek. Zwyczaj o nazwie “Voil Janet” sięga czasów, gdy Aalst było miastem przemysłowym, a pracownicy nie mieli pieniędzy na zakup sukienek. Na Mardi Grass “Voil Janet” ma specjalną dedykowaną mu paradę w której uczestniczą mężczyźni i kobiety ubrani tradycyjnie stroje.

Brazylijski karnawał to najbardziej znane brazylijskie święto. W tym czasie Brazylia przyciąga olbrzymie rzesze turystów z całego świata. Wspaniałe parady z okazji karnawału są  w wielu miastach brazylijskich. Wspólną ich cechą są pokazy tańca szkół samby. Południowo-wschodnie miasta Brazylii mają masowe defilady odbywające się w dużych sambadromach. Karnawał w Rio to miejsce, w którym świętuje ponad dwa miliony ludzi w mieście. W mieście Salvador odbywa się bardzo duża impreza karnawałowa, podczas której miliony ludzi świętują imprezę na ulicach miasta z bardzo dużą różnorodnością stylów muzycznych.                                                                                                                                                                         Na Kajmanach w Mardi Gras odbywa się popularny poniedziałkowy festiwal kulinarny poprzedzający Fat Tuesday. Środa Popielcowa, będąca świętem, ma imprezę dzienną w George Town, która zbiega się z corocznymi Targami Rolniczymi, w których biorą udział tysiące mieszkańców.

Carnaval de Barranquilla to święto Mardi Gras w Kolumbii. W 2003 r. Został ogłoszony przez UNESCO jednym z arcydzieł  niematerialnego dziedzictwa ludzkości.

 W Czechach  Mardi Gras to tradycja ludowa, która nazywa się „Mięsopust” , czyli początek postu. W wielu miejscach, w tym w Pradze, odbywają się uroczystości, ale tradycja dominuje również w wioskach takich jak Staré Hamry, gdzie procesje “od drzwi do drzwi” dotarły na listę światowego dziedzictwa niematerialnego UNESCO.

We Francji parady karnawałowe odbywają się w wielu miastach, takich jak Nicea, Alpy Nadmorskie, Dunkierka, Granville, Sarreguemines, a także na francuskich wyspach karaibskich Gwadelupa i Martynika. Karnawał również odbywa się co roku w Nicei na Francuskiej Riwierze. Najwcześniejsze zapisy potwierdzają jego istnienie w 1294 roku, gdy hrabia Prowansji, Karol Anjou, napisał, że przeszedł “radosne dni karnawału”. Dziś impreza przyciąga ponad milion gości do Nicei co roku przez dwa tygodnie.                                                                                                                                                                    Obchody tego samego dnia w Niemczech mają wiele różnych nazw, takich jak Schmutziger Donnerstag lub Fetter Donnerstag (Gruby czwartek), Unsinniger Donnerstag, Weiberfastnacht, Greesentag i inne, i często są tylko częścią wszystkich wydarzeń karnawałowych podczas jednego lub dwóch dni. Tygodnie przed Środą Popielcową nazywane są między innymi Karneval, Fasching lub Fastnacht, w zależności od regionu. Tradycyjny początek sezonu karnawałowego przypada na 11 listopada o 11:11.

We Włoszech Mardi Gras nosi nazwę Martedì Grasso ( Tłusty wtorek). Jest to główny dzień karnawału wraz z czwartkiem wcześniej, nazwanym Giovedí Grasso (Tłusty czwartek), który jest początkiem obchodów ostatniego tygodnia karnawału. Najbardziej znane karnawały we Włoszech to Wenecja, Viareggio i Ivrea, gdzie w tradycji jest “Bitwa pomarańczy”, która ma swoje korzenie w średniowieczu. Włoska wersja festiwalu nosi nazwę Carnevale.

Holandia ma także festiwal podobny do Mardi Gras. Nazywa się Carnaval i przypomina Karnawał w Wenecji. Pochodzenie słowa Carnaval to carnem levare, co oznacza “odjąć mięso” po łacinie lub carne vale, po łacinie “pożegnanie z mięsem”. Karnawał w Holandii odbywa się głównie w południowej części Holandii, w prowincjach Noord-Brabant i Limburg, w niektórych częściach Zeeland oraz we wschodnich częściach Twente i Gelderland. Podobnie jak w przypadku wielu popularnych festiwali, ludzie mają tendencję do rozluźniania niektórych kodów moralnych i popełnianiu małego szalenstwa w zachowaniu i ubiorach, co opiera się na starożytnych zwrotach ról Carnavala, w tym ubieraniu się w kostiumy.  

Zarówno Rosja, jak i Ukraina mają festiwal Maslenitsa (Масленица, rus.), który w pogańskiej tradycji oznaczał uroczystości obchodzenia końca zimy i nadchodzące lato, a także ostatni tydzień przed Wielkim Postem, przed chrześcijańską Wielkanocą. Festiwal to spotkania rodzinne z uroczystymi posiłkami i smakołykami, takimi jak bliny zwane krepami, które są okrągłe żeby przypominały kształt słońca. Festiwal, kończy się w weekend masowymi imprezami na świeżym powietrzu, uroczystościami i zabawnymi zajęciami, takimi jak wspinaczka na długi słup, gdzie umieszczone jest koło z różnymi prezentami, a zawodnicy muszą dotrzeć na szczyt, aby je zdobyć. Również maskotka festiwalu – kobieca figura ze słomy, która symbolizuje zimę, zostaje podpalona pod koniec uroczystości.

W Szwecji uroczystość nazywa się Fettisdagen, kiedy jesz fastlagsbulle, częściej nazywa się Semla. Nazwa pochodzi od słów “fett” (gruby) i “tisdag” (wtorek). Pierwotnie był to jedyny dzień, w którym należy jeść fastlagsbullar.

A jak obchodzimy Mardi Gras w Stanach Zjednoczonych? Chociaż nie obserwuje się obchodów Mardi Gras wszędzie w Stanach Zjednoczonych, wiele tradycyjnych etnicznie francuskich miast i regionów w kraju obchodzi to świeto bardzo hucznie. Tradycja obchodów Mardi Gras przybyła do Ameryki Północnej jako tradycja francusko-katolicka z braciami Le Moyne,  Pierre Le Moyne d’Iberville i Jean-Baptiste Le Moyne de Bienville, pod koniec XVII wieku, kiedy król Ludwik XIV wysłał tę parę do obrony roszczenia Francji na terytorium Louisiane, które obejmują teraz amerykańskie stany Alabama, Mississippi, Luizjana i część wschodniego Teksasu.                                                                                                                                            Wyprawa pod dowództwem Iberville’a wpłynęła do ujścia rzeki Mississippi wieczorem 2 marca 1699 r. Popłyneli w górę rzeki do miejsca na wschodnim brzegu, około 60 mil, gdzie dziś znajduje się  Nowy Orlean, i założyli obóz. To było 3 marca 1699 roku, w święto  Mardi Gras, więc na cześć tego święta Iberville nazwał miejsce Point du Mardi Gras (po francusku: “Mardi Gras Point”) i nazwał też pobliski dopływ Bayou Mardi Gras. Bienville założył osiedle Mobile w stanie Alabama w 1702 roku jako pierwszą stolicę francuskiej Luizjany. W 1703 r. Francuscy osadnicy w Mobile utworzyli pierwszą zorganizowaną tradycję obchodów Mardi Gras w Stanach Zjednoczonych. Pierwsze nieformalne towarzystwo mistyczne, czyli „krewe”, powstało w Mobile w 1711 roku, w Boeuf Gras Society.  W 1720 Biloxi został stolicą Luizjany, a francuskie zwyczaje Mardi Gras towarzyszyły kolonistom, którzy się tam osiedlili.

W 1723 roku stolica Luizjany została przeniesiona do Nowego Orleanu. Pierwsza parada Mardi Gras, która odbyła się w Nowym Orleanie, została zarejestrowana w 1837 roku. Tradycja w Nowym Orleanie rozszerzyła się do tego stopnia, że z czasem została przyjęta przez wszystkich mieszkańców.  Uroczystości Mardi Gras są częścią podstawy sloganu „Laissez les bons temps rouler (“Niech dobre czasy się toczą”). W Dzień Mardi Gras, we wtorek przed Środą Popielcową, odbywają się ostatnie parady kończące sezon , a uroczystości dobiegają końca na spotkaniu Sądów (lokalnie nazywanym Rex Ball).        

W innych miastch z francuskim dziedzictwem kolonialnym, wzdłuż wybrzeża Zatoki Meksykańskiej, od Pensacola na Florydzie; Galveston, Texas; do Lake Charles i Lafayette, Louisiana; a na północ do Natchez, Missisipi i Aleksandrii w stanie Luizjana odbywają się uroczystości Mardi Gras.  Oczywiście w Ameryce Nowy Orlean jest symbolem Mardi Gras, każdego roku mieszkańcy Nowego Orleanu świętują Mardi Gras, czyli po francusku “Tłusty Wtorek”. Święto to przypada na dzień przed Środą Popielcową i rozpoczyna się okres postu, zwany Wielkim Postem. Nazywa się Tłusty Wtorek, ponieważ jest to ostatni dzień, w którym wiele osób je mięso i tłuste potrawy przed rozpoczęciem Wielkiego Postu. Tygodnie parad, balów i imprez ulicznych oznaczają Carnival in Crescent City i poprzedzają własciwe Mardi Gras. Każdego roku jakiegoś celebrytę wybiera się jako “Bachusa” i jeździ on w paradzie jako król Krewe Bachus.  Dziś sezon Mardi Gras w Nowym Orleanie to czas wesołych zabaw i święta. Wiele tak zwanych „towarzystw mistycznych” w mieście, nazwanych „krewes” , sponsoruje ekstrawaganckie parady i korowody czy maskarady  w tygodniach poprzedzających Fat Tuesday. Fajnie jest spróbować złapać bibeloty, które rzucają w tłum widzów uczestnicy  parad. Każdy „krewe” ma króla i królową, których tożsamość jest utrzymywana w tajemnicy aż do ostatniej nocy Karnawału . To wszystko jest częścią zabawy i tajemnicy Mardi Gras. Mardi Gras, jako celebracja życia przed bardziej ponurym wydarzeniem Środy Popielcowej, prawie zawsze wymaga użycia masek i kostiumów przez swoich uczestników. Na przykład w Nowym Orleanie przedstawiały one postacie wróżek, zwierząt, ludzi z mitów lub różne średniowieczne kostiumy, a także klaunów i Indian. Jednak obecnie wiele kostiumów to po prostu wyszukane kreacje kolorowych piór i peleryny. W przeciwieństwie do kostiumów na Halloween, kostiumy Mardi Gras nie są zwykle kojarzone z takimi rzeczami, jak zombie, mumie, nietoperze, krew itp., Chociaż w niektórych przypadkach śmierć może być motywem przewodnim. Wenecka tradycja przyniosła złote maski do zwykłej serii kostiumów.

Ciekawostką Mardi Gras w Nowym Orleanie są wydażenia w których kobiety pokazują nagie piersi. Kobiety eksponujące swoje piersi podczas Mardi Gras w Nowym Orleanie, USA, zostały udokumentowane od 1889 roku, kiedy Times-Democrat potępił “stopień nieskromności wystawianej przez prawie wszystkie kobiece maskarady widziane na ulicach”. Praktyka ta była w większości ograniczona do turystów z górnej dzielnicy Bourbon Street.  W zatłoczonych uliczkach Dzielnicy Francuskiej, na ogół unikanych przez mieszkańców w Dzień Mardi Gras, kobiety pokazujace nagi biust na balkonach powodują, że na ulicach powstają tłumy.  W ciągu ostatnich dziesięcioleci XX wieku wzrost produkcji komercyjnych taśm wideo, służących podróżnikom, pomógł w zachęceniu do powstania tradycji kobiet obnażających piersi w zamian za koraliki i bibeloty. Naukowcy zajmujący się nauką “rytualnego rozbrajania” stwierdzili na Mardi Gras w 1991 roku 1 200 przypadków obnażania ciała w zamian za koraliki lub inne przysługi.  

Powód, dla którego Tłusty Wtorek jest “tłusty”, ma związek z rodzajami żywności tradycyjnie spożywanej w tym dniu. Zapusty są również znane jako Carnivale, co jest nadal uznanym terminem podczas dzisiejszych obchodów Mardi Gras. Carnivale jest faktycznie tłumaczone na “pożegnanie z mięsem”, ponieważ sezon wielkopostny wymaga postu do mięsa. Ludzie ucztują w Tłusty Wtorek jedząc  ciasta i pyszne wędliny, aby przygotować się na Wielki Post. Tak więc, nawet jeśli nie jecie naleśników i mięsa czy innych tłustych potraw przez cały dzień, a tylko uczestniczycie w paradach Mardi Gras, uczestniczycie w tradycji Tłustego Wtorku.

4 Replies to “Mardi Gras”

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.